Het aantal beschikbare lettertypes voor Calamus wordt steeds groter. Voor de beginner wordt daardoor de keuze van een lettertype vaak als zeer mogelijk ervaren. Wanneer men echter enkele van de karakteristieke eigenschappen van een letter kent, zal spoedig elk lettertype zijn eigen sfeer en karakter uitstralen. Bovendien worden in dit hoofdstuk nog enige vaktermen uit de typografie uiteengezet.
Om over de kenmerken van een letter te kunnen praten, moeten eerst enige grondbegrippen verklaard worden:

De begrippen staan achtervolgens voor:
De corpsgrootte is in werkelijkheid de hoogte van het look waar de letter op staat, dus de maximaal mogelijke hoogte van een letter, inclusief staart en stok. In werkelijkheid komt daar nog een kleine tussenruimte bij om ook de accenttekens te kunnen druken.
De kapitaalhoogte is de hoogte van een hoofdletter. Zij wordt berekent uit de corpsgrootte minus de staartlengte.
De basislijn is de grondlijn van de letter, de rand die de lezer als de onderste rand van een regel ziet. Letters met staarten (q, y, p, j en g) worden ook onder de basislijn gedrukt.
Schreven worden de kleine haakjes aan het einde van een letter genoemd. Schreven hebben een wezenlijke betekenis voor de leesbaarheid van de letters. Tevens dienen zij om een duidelijk onderscheid te kunnen maken tussen de verschillende letterfamilies.
Het vlees is alles wat bij een loodletter rondom de letter zit en niet meegedrukt wordt. Ook wel het negatieve beeld van een letter genoemd.
Met ponsen worden de openingen bedoeld, die bij de letters a, e, g, q enz. binnen in de letter ontstaan.
Met interlinie wordt de afstand tussen twee regels bedoeld.
Toegerust met de belangrijkste grondbegrippen, kunnen we nu de verschillende letters classificeren. Wij willen daarbij zes groepen onderscheiden: de klassieke letters, letters met schreef, schreefloze letters, fantasie-letters, oud-hollandse letters en schrijfletters. Deze indeling is zeer grof, want vele nieuwe letters laten zich niet meer in deze categorieën onderbrengen. Toch heeft dit overzicht zijn nut bewezen, en kan op zijn minst een richtlijn voor de letterkeuze zijn.

Letterlijk genomen is deze omschrijving niet geheel correct, want eigenlijk stamt iedere letter ergens wel van een klassieke letter af. In deze handleiding willen we echter uitsluitend de letters uit deze groep zo noemen.
De klassieke letters kunnen opnieuw onderverdeeld worden in renaissance, barok en antiek, maar dit zou in deze handleiding te ver voeren. Klassieke letters onderscheiden zich door hun goede leesbaarheid, waarvoor vooral de schreven verantwoordelijk zijn. Deze vormen namelijk de overgang van de ene letter naar de andere letter en laten letters tot woorden samenvloeien. De schreven hebben een dusdanige vorm, dat ze deze verbinding onopvallend tot stand brengen zonder zelf als deel van de letter op te vallen. Klassieke letters lenen zich daarom bijzonder goed voor grote hoeveelheden tekst, die vlot te lezen moet zijn; bijvoorbeeld dit handboek. Deze letters worden veel gebruikt bij het maken van boeken en tijdschriften. Toch heeft iedere klassieke letter zijn eigen karakter, een zekere persoonlijkheid.

Terwijl bij de klassieke letters de schreven beduidend fijner zijn dan de eigenlijke letter, geldt dit bij de Egyptienne-achitgen niet: er is nauwelijks of soms helemaal geen verschil in dikte van letter of schreef. Daardoor wijken de schreven hier van hun eigenlijke functie af. Ze dienen niet meer als verbinding tussen twee letters, maar zijn een deel van de letter zelf. Dit resulteert in een strakke regel. Dit alles gaat wel ten koste van de leesbaarheid. Deze letters worden dan ook meestal in kopregels of in zeer modern vormgegeven tijdschriften gebruikt.

De letters van deze groep kenmerken zich door het volledig
ontbreken van de schreven. Tegelijkertijd zijn alle lijnen even dik,
waardoor deze Grotesk
-letters, zoals ze vroeger genoemd werden,
heel gelijkmatig overkomen. Schreefloze letters zijn nuchterder,
technischer en zijn niet zo goed leesbaar als hun voorganger, de
klassieke letter. In de huidige tijd, waar het op zakelijke en klare
informatie aankomt, worden schreefloze letters steeds meer gevraagd.
Voor kleine tekst-hoeveelheden is deze letter aanvaardbaar, omdat
echter de regelafstand door de ontbrekende schreef niet zo duidelijk
is, zal een grotere interlinie toegepast moeten worden.

Alle letters, die door individuele of vrije vormgevings-kenmerken opvallen en niet in één van de andere groepen ingedeeld kunnen worden, worden als fantasie-letter betiteld. Fantasie-letters zijn zeer speciaal en iedere letter spiegelt in zijn eigen vorm zijn ontstaan af. Letters uit deze groep lenen zich eigenlijk alleen voor echt speciale toepassingen in de reclame, op visitekaartjes of uitnodigingen.

Deze ook wel als Gotisch
betitelde letters zijn überhaupt
de ouderste letters. Ze staan voor traditie en culturele erfenis. Het
meest wordt deze letter gebruikt in de gastronomie.

In eerste instantie zou men denken dat schrijfletters beter leesbaar zouden zijn dan klassieke letters. De vele versieringen aan de letters leiden echter van de eigenlijke inhoud af en verstoren de leesbaarheid van de letter. Niettemin hebben schrijfletters een hoge aantrekkingskracht en geven een zeer persoonlijke indruk. Typische toepassingen zijn bijvoorbeeld visitekaartjes en briefpapier. In het algemeen zijn deze letters, door hun slechte leesbaarheid, niet geschikt voor grote stukken tekst.
Tot zover de onderverdeling van letters in groepen. Iedere letter op zich heeft meerdere varianten. Alle varianten van een letter worden een letterfamilie genoemd. De variatiemogelijkheden zijn uitgebreid en gaan van verschillende diktes ( zwaarte), cursieve en scheefgezette varianten tot veranderte letterbreedtes. Bovendien zijn er nog speciale effecten zoals contour- en schaduwletters.
Om misverstanden te voorkomen: een cursieve letter is principieel
iets anders van een scheefgezette letter. Het woord cursief
stamt van het latijnse woord cursivus
, in het Nederlands
vertaald met schuinlopend drukken
. Een cursieve letter is
volledig anders opgeboewd dan zijn overeenkomstige normale versie. De
letters zijn wezenlijk sierlijker, de letter geeft inderdaad de indruk
alsof zij gaat lopen. Scheefgezette letters hellen, ten opzichte van
het origineel, naar links of rechts. Cursieve varianten komen meestal
alleen bij de klassieke letters voor, terwijl scheefgezette letters
meestal bij de schreefloze letters voorkomen. De reden voor het vaak
voorkomende verwisselen van deze termen, is het feit dat in het Engels
zowel cursieve als scheefgezette letters als Italic
betiteld
worden.
De letterdikte (of zwaarte) kan van mager tot ultra-vet variëren. Omdat er in het Engels, Duits en Nederlands verschillende benamingen gebruikt worden die dezelfde betekenis hebben, volgt hier een korte opsomming:
| Engels | Duits | Nederlands |
| light | leicht | mager |
| roman | normal | normaal |
| medium | kräftig | medium |
| bold | halbfett | half vet |
| heavy | dreiviertelfett | vet |
| black | fett | extra vet |
| extra black | extrafett | ultra vet |
Tenslotte kan ook nog de breedte van een letter variëren. Deze
wordt ten opzichte van de originele versie meestal versmald, waaruit
de schriftvariant condensed
ontstaad. Nog smallere varianten
worden dan ultra condensed genoemd. Sommige letters zijn ook in een
bredere versie verkrijgbaar, die dan extended
wordt genoemd.



Hinzu kommen noch Spezialeffekte wie umrandete oder schattierte Schriftversionen.
In principe geldt voor alle varianten van een letter dat het daarbij om een eigen ontwerp gaat. Het volgende voorbeeld laat zien waarom dat zo is. Wanneer u met Calamus de breedte van een letter verandert, wijzigt u natuurlijk ook de dikte van de verticale lijn van de letter. De horizontale lijn verandert echter niet, zodat de letter een ongelijkmatige indruk geeft.


Hetzelfde geldt voor letters die met Calamus scheef gezet worden. De professioneel gemaakte en tot in detail uitgewerkte letters zijn dus niet uitsluitend vanuit esthetisch oogpunt beter dan electronische varianten.
