Het geheugen is een van de belangrijkste onderdelen van de
computer. Hier worden alle gegevens opgeslagen, voorbereid en
verwerkt. Het geheugen van de computer is opgeheeld, net zoals
postvakken. Iedere geheugenplaats heeft zijn eigen nummer. Onder deze
nummers zijn de data opgeslagen. De postvakken
in uw computer
heten geheugenplaatsen en zijn zeer klein: per geheugenplaats kan maar
één byte worden opgeslagen. U heeft echter meer dan genoeg
geheugenplaatsen: in de Mega ST (met 4 Megabyte geheugen) zitten
ongeveer 4 miljoen (om precies te zijn 4.194.304) geheugenplaatsen.
Omdat de computer elke willekeurige geheugenplaats van dit geheugen
beschrijven kan, noemt men dit geheugen RAM (in het Engels: Random
Acces Memory), wat in het Nederlands ongeveer betekent: opslag met
willekeurige toegang. Een byte kan een letter, een deel van een getal
of van een programma zijn. Dat is voor het geheugen niet van belang
– zoals het bij de post ook niet van belang is wat voor soort
post er in een bepaald postvak ligt. Een byte kan bijvoorbeeld ook
voor 2 posities van een telefoonnummer staan. In dat geval heeft u in
het geheugen van een Mega ST 4 plaats voor ongeveer 830.000
telefoonnummers. Hoeveel telefoonnummers heeft u in uw geheugen?
Jammergenoeg is dit gigantische postvakstation niet beveiligd:
zodra u het licht uit doet vindt de grote postroof
plaats. Dat
betekent dat zolang er stroom voorhanden is, de data in het RAM
geheugen behouden blijft; bij het uitschakelen van de computer worden
de data in het RAM geheugen gewist. Daarom werken we met (grotendeels
nog) magnetische data-opslag waarop, net als bij een cassetterecorder,
de data kan worden opgeslagen. Cassettebandjes zijn uiteraard
ongevoelig voor stroomuitval; dat geldt ook voor alle andere
magnetische data-opslag media, zoals diskette, hard-disk en
verwisselbare hard-disk cartridges.
Een programma als Calamus bereikt echter ook bij 4 Mb RAM al snel de grenzen van uw computer: afbeeldingen bijvoorbeeld, hebben zeer veel geheugenruimte nodig. Een foto van 5 x 5 cm, ingescand met 300 dots per inch (verklaring volgt hieronder), gebruikt al 360.000 bytes geheugenruimte. Omvangrijke documenten kunnen dan ook meerdere Megabytes groot zijn. In het RAM-geheugen van de computer is echter niet alleen het document, maar zijn ook het programma en de externe modules opgeslagen. Al met al kan hierdoor de grens van 4 Mb (4.194.304 bytes) – dat wil zeggen het gehele geheugen van een Mega St 4 – gemakkelijk overschreden worden.
Daarom werd een nieuw opslagconcept bij Calamus geïmplementeerd:
het zogenaamde vrituele geheugen. Heeft het RAM-geheugen geen plaats
meer, dan wordt dit met geheugenplaatsen op de hard-disk uitgebreid.
Dit is echter niet zo eenvoudig als het wel lijkt. De microprocessor
kan namelijk met dit hard-disk-RAM
niets beginnen. Hij kent
alleen maar zijn eigen ingebouwde geheugen. De oplossing van dit
probleem kennen we allemaal uit ons dagelijkse werk op kantoor:
documenten kunt u slechts op uw bureau bewerken, terwijl uw bureau
slechts plaats biedt aan maximaal 4 ordners. De andere ordners staan
in de kast. Als u met uw werk begint plaatst u eerst de vier ordners
met de eerst benodigde informatie op uw bureau. Wilt u nu informatie
uit een vijfde ordner halen, dan heeft u maar één mogelijkheid:
één ordner moet u van uw bureau verwijderen en in de kast zetten.
Hiervoor neemt u de ordner die u het minst gebruikt. Uit de kast haalt
u nu de vijfde ordner en vervolgens kunt u hiermee verder werken aan
uw buro.
Precies zo werkt het virtuele geheugen in Calamus: de hard-disk is de kast, het RAM-geheugen in uw computer is uw bureau. Is er geen plaats meer in het RAM-geheugen, dan worden de gegevens die niet direct nodig zijn opgeborgen in het virtuele geheugen. Met deze methode kunnen uw documenten theoretisch tot 4 Gigabyte groot worden, in de praktijk is de maximale grootte van uw documenten natuurlijk begrensd door de opslagcapaciteit van uw hard-disk. (Opmerking: deze grootte heeft natuurlijk weinig te maken met de afmetingen van het document, maar veel meer met zijn complexiteit, meer elementen gebruiken meer geheugen).
Welke nadelen dit heeft, kunt u aan de hand van het voorbeeld wel
nagaan: elke gang van het schrijfbureau naar de kast en omgekeerd kost
waardevolle tijd. Exact zo kost ook het opslaan op en het laden van de
hard-disk veel tijd. Hoe vaker de hard-disk gebruikt wordt, hoe
langzamer het programma werkt. Bij het programmeren werd veel aandacht
besteed aan het minimaliseren van deze zogenaamde
wissel-operaties
. Het daarbij gebruikte concept maakt het
mogelijk ook bij complexere documenten vlot te kunnen werken. Het
verdient echter aanbeveling hiervoor een snelle hard-disk te
gebruiken. Diskettes zijn voor virtuele geheugens absoluut niet
geschikt: ten eerste zijn ze 20 tot 60 keer trager dan een hard-disk,
en bovendien kunnen ze maar 720 Kb bewaren, dat is slechts 1/6 deel
van het totale werkgeheugen van een Mega St 4, veel te weinig om als
virtueel geheugen dienst te kunnen doen.